Direct naar (in deze pagina): inhoud, zoekveld of menu.

Rijksbegrotingsfasen
Rijksbegroting Overzicht Voorbereiding Uitvoering Verantwoording
2010
  • Download PDF

4.3 Interventies financiële markten

Sinds het najaar van 2008 heeft het kabinet een aantal interventies gepleegd om het Nederlandse financiële stelsel gezond te houden en de rust in de financiële wereld te helpen herstellen. Deze interventies hebben gevolgen voor de overheidsfinanciën.


Om de Tweede Kamer goed op de hoogte te houden van de budgettaire gevolgen van de ingrepen in de financiële sector, wordt in elke budgettaire nota een actueel overzicht van alle interventies gegeven. Dit overzicht is opgenomen in tabel 4.7. Ten opzichte van de tabel in de Voorjaarsnota, zijn nu de ingezette instrumenten bij ABN-AMRO (het Capital Relief Instrument en Mandatory Convertible Notes), de verkoop van Fortis Corporate Insurance en de nieuwe raming voor de Back-up Faciliteit ING verwerkt. De getroffen maatregelen worden uitgebreider toegelicht in de beleidsagenda en de begrotingsartikelen van begrotingshoofdstuk IXB, Financiën.

Tabel 4.7 Budgettaire gevolgen kredietcrisismaatregelen (in miljoenen euro’s)
    2008 2009 2010 Begrotingsartikel
A. Verwerving Fortis/RFS/AA        
  1. Deelneming Fortis 16 800     IX-B, artikel 3
  2. Verwerving belang RFS/AA 6 540     IX-B, artikel 3
  3. Verkoop FCI   – 350   IX-B, artikel 3
  4. Overbruggingskredieten Fortis 44 341     IX-A, artikel 1
  5. Renteontvangsten overbruggingskredieten Fortis – 502 – 600 – 200 IX-A, artikel 1
  6. Aflossingen overbruggingskredieten Fortis   – 34 966   IX-A, artikel 1
  7. Dividend Fortis 0 0 0 IX-B, artikel 3
  8. Dividend RFS/AA 0 0 0 IX-B, artikel 3
 
B. Kapitaalverstrekkingsfaciliteit (€ 20 mld.)        
  9. Verstrekt kapitaal 13 750     IX-B, artikel 3
  10. Couponbetalingen uit hoofde van verstrekt kapitaal (ontvangsten)   – 578   IX-B, artikel 3
 
C. Back-up faciliteit ING        
  11. Verwachte portefeuilleontvangsten ING   – 3 620 – 3 127 IX-B, artikel 3
  12. Garantiefee   – 118 – 101 IX-B, artikel 3
  13. Management fee   54 46 IX-B, artikel 3
  14. Funding fee   3 476 2 953 IX-B, artikel 3
  15. Saldo Back-up faciliteit ING (optelling van 11 t/m 14)   – 208 – 229 IX-B, artikel 3
 
D. Garantiefaciliteit bancaire leningen(€ 200 mld.)        
  16. Garantieverlening (geëffectueerd) 2 740 43 114   IX-B, artikel 2
  17. Premieontvangsten op basis van garantiesbancaire leningen 0 – 115 – 351 IX-B, artikel 2
  18. Schade-uitkeringen 0     IX-B, artikel 2
 
E. IJsland        
  19. Uitkeringen depositogarantiestelsel Icesave 1 236 192   IX-B, artikel 2
 
F. Capital Relief Instrument ABN-AMRO(CRI)        
  20. Voorwaardelijke verplichting (zonder uitgaven)   32 822 – 3 500 IX-B, artikel 3
  21. Premieontvangsten   – 59 – 169 IX-B, artikel 3
 
G. Mandatory Convertible Notes ABN-AMRO (MCN)        
  22. Verstrekte lening   800   IX-B, artikel 3
  23. RenteOntvangsten   – 33 – 80 IX-B, artikel 3
 
H. Overige gevolgen        
  24. Uitvoeringskosten en inhuur externen 11 24   IX-B, artikel 3
  25. Teruggevorderde uitvoeringskosten Inhuur externen – 2 – 4   IX-B, artikel 3

Het kabinet heeft vorig jaar besloten alle kosten en opbrengsten van de interventies in de financiële sector direct ten laste of ten gunste van de staatsschuld te laten komen. Zo wordt voorkomen dat toekomstige renteontvangsten op verstrekte leningen of dividenduitkeringen leiden tot ruimte binnen het uitgavenkader en dat eventuele schadebetalingen voor verstrekte garanties ertoe leiden dat moet worden bezuinigd op bijvoorbeeld onderwijs of zorg57.

Risico’s van interventies in financiële markten

Risico’s zoveel mogelijk beperkt

Door de leningen, deelnemingen en garanties samenhangend met de kredietcrisis zijn de financiële risico’s voor de overheid sterk toegenomen. Iedere interventie gaat gepaard met risico’s. Dit maakt dat bij iedere ingreep goed is onderzocht of overheidsingrijpen noodzakelijk is. Vervolgens is onderzocht hoe dit overheidsingrijpen zo kan worden vormgegeven dat de risico’s zoveel mogelijk worden beperkt. Bij alle interventies zijn de risico’s zoveel mogelijk beperkt door de specifieke vormgeving van de ingrepen. Niettemin bestaat bij de kapitaalinjecties het risico dat de staat het ingelegde kapitaal langer dient aan te houden omdat de instellingen de staat niet kunnen uitkopen. Verder is het zo dat de staat geen couponbetalingen ontvangt, als er geen dividenduitkeringen plaatsvinden.


Naast de kapitaalinjecties zijn ook interventies gepleegd in de vorm van garanties. Zo is vorig jaar een garantieregeling voor bancaire leningen ingesteld. Deze regeling kent een plafond van 200 miljard euro. Ook staat de overheid garant (sinds 26 januari 2009) voor 80 procent van de kasstromen van de gesecuritiseerde hypothekenportefeuille van de ING Groep N.V.


Garanties zijn voor de overheid een instrument om risicovolle activiteiten met een duidelijk publiek belang te ondersteunen. Garanties brengen risico’s met zich mee, de staat neemt immers risico’s over van marktpartijen en de kans bestaat dat garanties worden ingeroepen. Vanwege het risicoaspect van garanties, is selectief gebruik van dit instrument verstandig. Als er garanties worden afgegeven, dan is het belangrijk dat in ieder geval risico’s worden gedeeld, door het heffen van een premie en/of het instellen van een eigen risico voor de garantienemer. In bijlage 2 van de Miljoenennota is een overzicht opgenomen van de grootste garantieregelingen die zijn afgegeven door de rijksoverheid.

57  Zie brief aan Tweede Kamer wijziging begrotingsregels n.a.v. interventies in de financiële sector, Kamerstukken 31 371, 7 november 2008.